तेहरान। इरानले युद्ध अन्त्य गर्ने र हर्मुज जलघाँटी पुनः सञ्चालनमा ल्याउने आफ्नो प्रस्तावबारे अमेरिकाले दिएको प्रतिक्रियाको अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ। इरानी विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराघचीले आगामी केही दिनभित्र अमेरिकी धारणाबारे जवाफ दिने बताएका छन्।

तेहरानमा बिहीबार आयोजित अन्त्येष्टि समारोहका क्रममा अराघचीले इरान र अमेरिकाबीच मध्यस्थकर्तामार्फत सन्देश आदानप्रदान भइरहेको जानकारी दिएका हुन्। उनका अनुसार दुवै पक्षबीच कूटनीतिक संवाद जारी छ र इरानले आफ्नो सातदिने योजनाबारे अमेरिकाको प्रतिक्रिया प्राप्त गरिसकेको छ।

इरानले सेप्टेम्बर २२ मा न्युयोर्कमा आयोजित संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाको ८१औँ सत्रका अवसरमा मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकासमक्ष उक्त प्रस्ताव पठाएको थियो। प्रस्तावमा इरानका सर्तहरू स्वीकार गरिए सात दिनभित्र युद्ध अन्त्य गर्ने र हर्मुज जलघाँटी पुनः खोल्ने उल्लेख गरिएको छ। इरानी अधिकारीहरूले लेबनानसहित सबै मोर्चामा युद्ध रोक्नु र महत्त्वपूर्ण जलमार्गलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउनु वार्ताको प्रमुख उद्देश्य रहेको बताउँदै आएका छन्।

यद्यपि, युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा अमेरिका र इरानका अडानबीच मतभेद कायम देखिएको छ। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सोमबार रोयटर्ससँगको अन्तर्वार्तामा इरानले आफ्नो आणविक सम्वर्द्धन क्षमतामा ठोस कटौती गर्नुपर्ने बताएका थिए। उनका अनुसार युद्ध अन्त्यका लागि इरानले अमेरिकी माग पूरा गर्न आवश्यक छ।

यसको प्रतिक्रियामा इरानको आणविक ऊर्जा संगठनका अध्यक्ष मोहम्मद एस्लामीले बिहीबार युरेनियम सम्वर्द्धनलाई आणविक उद्योगको अभिन्न हिस्सा बताएका छन्। अमेरिकी धम्की र सैन्य कारबाहीले इरानलाई आफ्नो अडानबाट पछि हटाउन नसक्ने उनको भनाइ छ। एस्लामीले इरानको आणविक कार्यक्रम अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीसँगको सुरक्षा सम्झौता तथा आणविक हतियार अप्रसारसम्बन्धी सन्धिअनुरूप रहेको दाबीसमेत गरेका छन्।

इरान र इजरायलबीचको तनावमा अमेरिका प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न भएपछि गत फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले तेहरानलगायत इरानका विभिन्न सहरमा संयुक्त आक्रमण सुरु गरेका थिए। त्यसको जवाफमा इरानले इजरायल तथा क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य अखडा र सम्पत्तिलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र र ड्रोन प्रहार गरेको थियो। यसै क्रममा इरानले हर्मुज जलघाँटीमा आफ्नो नियन्त्रण थप कडा बनाएको थियो।

युद्धरत पक्षहरूबीच अप्रिल ८ मा युद्धविराम भएको थियो। त्यसपछि जुन १८ मा इरान र अमेरिकाले सबै मोर्चामा युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहित समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए। उक्त सहमतिअनुसार अन्तिम सम्झौतामा पुग्न दुवै देशले अगस्ट १७ मा समाप्त हुने ६० दिनको अवधिभित्र वार्ता गर्ने तय गरेका थिए। तर, बढ्दो तनावका कारण वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति हुन सकेन।

अहिले इरानले अमेरिकी प्रतिक्रियाको समीक्षा गरिरहेको र केही दिनभित्र आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्ने बताएकाले युद्ध अन्त्य तथा हर्मुज जलघाँटी पुनः खोल्ने विषयमा आगामी कूटनीतिक संवाद महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ।